Legia Warszawa przebrnęła przez tegoroczne play-offy jak burza, najpierw eliminując Górnika Wałbrzych 3:1 (serię tą zapowiadałem m.in tutaj), a następnie Anwil Włocławek 3:0, meldując się w finale Orlen Basket Ligi. Mimo że oba serie zakończyły się triumfem Legii, to każda z nich miała odmienny przebieg pod względem defensywnych wyzwań stawianych przez rywali. Przyjrzyjmy się bliżej zaawansowanym statystykom, taktyce i postawie liderów Legii, aby ocenić, który zespół skuteczniej “odciął prąd” ofensywie stołecznych – beniaminek z Wałbrzycha czy utytułowany Anwil. I standardowo, dajcie znać w komentarzach, jak gdzieś walnąłem literówkę / głupotę ze statystykami.

Tempo gry i efektywność ofensywna (ORTg)

Obie serie toczyły się w dość umiarkowanym tempie – około 70 posiadań na mecz (Legia w sezonie regularnym notowała średnio pace 70,4. Mimo podobnego tempa, efektywność ataku Legii (Offensive Rating) diametralnie różniła się między seriami:

• Vs Górnik: Legioniści zdobywali średnio ok. 107 punktów na 100 posiadań, wyraźnie mniej niż ich sezonowa średnia ~115. Szczególnie mecz nr 2 w Warszawie to ofensywna katastrofa Legii – zaledwie 59 punktów i Offensive Rating ~84. Był to jeden z najsłabszych występów ataku stołecznych w całym sezonie.
• Vs Anwil: Tutaj Legia rozwinęła skrzydła – w meczu nr 2 we Włocławku ORTg sięgnął aż ok. 125, a w meczu nr 3 w Warszawie podobnie wysoki poziom (~126 ORTg). Średnio w półfinale Legia notowała więc ofensywę rzędu ~120 punktów na 100 posiadań, znacznie powyżej tego, co zdołał wymusić na niej Górnik.

Już ta metryka sugeruje, że to Górnik znacznie mocniej wyhamował ofensywną machinę Legii. Wałbrzyszanie w jednym spotkaniu ograniczyli ją poniżej 60 punktów, a we wszystkich czterech meczach serii (nie licząc dogrywki w meczu nr 4) legioniści nie przekroczyli 78 punktów. Dla kontrastu, Anwil pozwolił Legii na kolejno 78, 89 i 101 punktów.

Skuteczność rzutowa: eFG% i TS%

Górnik Wałbrzych potrafił zepchnąć Legię do rzutów o niskiej jakości i wymusić słabą skuteczność. W feralnym dla Legii meczu nr 2 ich skuteczność z gry wyniosła tylko 34,5% FG (20/58) przy 29% za 3. Przekładało się to na eFG% rzędu ~42% i bardzo przeciętne TS% (niewiele ponad 45% po doliczeniu wolnych). Nawet w wygranych przez Legię meczach z Górnikiem skuteczność nie imponowała – np. w meczu nr 3 tylko 42,3% z gry i 34,6% za 3. Można było odnieść wrażenie, że każda dobra pozycja rzutowa była przez agresywną obronę Górnika okupiona ciężką pracą.

Dla porównania, Anwil Włocławek pozwolił legionistom na zdecydowanie wyższy procent celności. W drugim meczu półfinału Legia trafiła 50% rzutów z gry, w tym 44,4% zza łuku – zupełnie inna efektywność niż przeciw Górnikowi. Kulminacją strzeleckich popisów był mecz nr 3, w którym Zieloni Kanonierzy rozstrzelali Anwil: 55,6% z gry i 15 celnych trójek na 31 prób (48,4%). Tak znakomita skuteczność dała eFG% blisko 67% (!) i TS% ponad 60% – Anwil kompletnie nie był w stanie powstrzymać ofensywnego żywiołu Legii w decydującym starciu.

Co to oznacza? Górnik grał twardziej w obronie, zmuszał Legię do trudniejszych rzutów i obniżał jej efektywność. Anwil z kolei częściej zostawiał rzucającym Legii zbyt dużo przestrzeni, co kończyło się wysoką skutecznością, szczególnie z dystansu.

Obrona pick-and-roll i „pomalowane”

Kluczowym elementem było to, jak rywale radzili sobie z akcjami pick-and-roll Legii oraz z ochroną strefy podkoszowej.

• Górnik Wałbrzych dysponował silnymi wysokimi (m.in. Dariusz Wyka), dzięki czemu skutecznie chronił obręcz. W przegranym przez Legię meczu nr 2 Górnik ograniczył ją do zaledwie 16 punktów w pomalowanym, samemu zdobywając w tej strefie 24 punkty. Dzięki agresywnym zmianom krycia i zbijaniu pick-and-rolli do środka, wałbrzyszanie nie pozwalali graczom Legii swobodnie wchodzić pod kosz. Nawet liderzy Legii często musieli zamiast penetracji decydować się na odegranie piłki – i nie zawsze kończyło się to celnym rzutem. Obrona Górnika była zdyscyplinowana; wiele razy okazała się bezradna dopiero wobec nieszablonowych akcji Kamerona McGusty’ego. Jednak poza geniuszem McGusty’ego, większość schematów ofensywnych Legii Górnik potrafił rozczytać i utrudnić.
• Anwil Włocławek miał w teorii więcej atutów pod koszem (np. mierzący 208 cm Luke Petrasek czy Nick Ongenda), ale to Legia rządziła w „pomalowanym” w kluczowych momentach półfinału. Już w meczu nr 1 Anwil dał sobie wrzucić 42 punkty spod kosza, w dużej mierze po akcjach pick-and-roll Sykes/Vucić oraz McGusty/Vucić. Środkowy Legii Mate Vucić świetnie “rolował” po zasłonie – w pierwszym meczu trafił 7/8 z gry i zebrał 14 piłek, dominując pod tablicami. Anwil próbował różnych obron P&R (od stopowania kozłującego po podwajanie McGusty’ego), ale wtedy Legia znajdowała wolnego strzelca na obwodzie. W efekcie włocławianie musieli wybierać mniejsze zło – albo pozwolić na penetracje i punkty spod kosza, albo odsłonić się na obwodzie. Statystyki pokazują, że w żadnej opcji nie znaleźli remedium: Legia albo zdobywała blisko 40 punktów z pomalowanego (mecz nr 3: 38 pkt przy znakomitej 63% skuteczności 2P), albo rozstrzeliwała ich rzutami z dystansu. Obrona pick-and-roll Anwilu nie zdawała egzaminu, o czym świadczą choćby widowiskowe alley-oopy Legii – np. akcja Radanov–Onuaku, gdy rozegranie pick-and-roll zakończyło się efektownym wsadem, ku uciesze warszawskiej publiczności (jak poniżej)

Podsumowując: Górnik lepiej “zatkał” strefę podkoszową Legii, zmuszając ją do gry na półdystansie i obwodzie (co nie zawsze wychodziło stołecznym na dobre). Anwil natomiast nie znalazł odpowiedzi ani na pick-and-roll, ani na penetracje Legii, co brutalnie obnażył trzeci mecz, będący ofensywnym koncertem Zielonych Kanonierów.

Wymuszanie strat i intensywność defensywy

Często kluczem do zatrzymania mocnej ofensywy jest agresja w obronie, skutkująca przechwytami i wymuszonymi stratami. Także i tu przewagę ma Górnik:

• Legia vs Górnik: W meczu nr 2 wałbrzyszanie wymusili na Legii 17 strat (przy zaledwie 11 własnych przechwytach Legii). W całej serii Legia notowała momentami chaotyczną grę pod presją obrony Górnika – podania były przecinane, a agresywne podwojenia na skrzydłach wybijały stołecznych z rytmu. Górnik potrafił przekuć to na łatwe punkty: w meczu nr 2 zdobyli 12 punktów ze strat Legii, kiedy Legia tylko 9 z błędów Górnik. O znakomitej intensywności obrony Górnika świadczy też fakt, że w tamtym spotkaniu było aż 12 zmian prowadzenia i 9 remisów, a mecz przypominał bokserską wymianę ciosów na wyniszczenie. Legia nie czuła się komfortowo – każdy kozioł i podanie były pod presją.
• Legia vs Anwil: W półfinale Legia wydawała się coraz lepiej radzić sobie z defensywą rywala z Włocławka. Anwil co prawda również potrafił zmusić Legię do strat – np. w meczach nr 1 i 2 Legia miała momenty przestoju, gdy gospodarze (Anwil) łapali kontry. Jednak statystycznie Legia notowała mniej strat niż przeciw Górnikowi, a punkty ze strat nie napędzały Anwilu tak, jak Górnika. W meczu nr 2 Legia pozwoliła Anwilowi na tylko 8 punktów z kontr po stratach, samemu zdobywając 5 – czyli gra była bardziej pozycyjna, mniej szarpana błędami. Z kolei w meczu nr 3 to Legia kompletnie zdominowała ten element: 19 punktów po stratach Anwilu przy 13 punktach gości. Można powiedzieć, że z każdą kolejną potyczką Legia przejmowała kontrolę nad piłką, podczas gdy Anwil tracił animusz.

O ile więc Górnik od początku do końca serii grał agresywnie w obronie, Anwil z czasem spuścił z tonu, być może sfrustrowany faktem, że mimo prowadzeń nie potrafił wygrać meczów. Warto tu wspomnieć znamienne słowa trenera Legii, Heiko Rannuli, po zwycięstwach we Włocławku: „Niektórzy z naszych graczy są równie kapryśni, jak moja nastoletnia córka” – Estończyk żartobliwie krytykował chimeryczność formy swoich podopiecznych. Mimo to chwalił ich charakter i fakt, że „najbardziej dumny jest z tego, że się nie poddali” w trudnych momentach. Te trudne momenty częściej fundował Legii Górnik (gdy realnie zagroził jej w serii), niż Anwil, który finalnie nie ugrał ani jednego zwycięstwa.

Liderzy Legii: McGusty, Sykes, Kolenda, Pluta – kto miał pod górkę?

Legia dysponuje wieloma opcjami w ataku, ale trzon stanowią Kameron McGusty (MVP sezonu zasadniczego PLK), Keifer Sykes , a z Polaków Michał Kolenda i Andrzej Pluta. Jak radzili sobie oni w starciu z obroną Górnika i Anwilu?

• Kameron McGusty – prawdziwy lider z krwi i kości, co potwierdził w obu seriach. Jednak Górnik postawił mu trudniejsze warunki indywidualnie. McGusty był oczywiście skuteczny (średnio ok. 19 pkt w serii ćwierćfinałowej), ale Górnik starał się go podwajać i zmuszać do pozbywania się piłki. W jedynej porażce Legii McGusty zdobył 17 pkt, trafiając 6/14 z gry – solidnie, lecz bez fajerwerków. W decydującym meczu nr 4 eksplodował 26 punktami i 9 asystami, pokazując pełnię talentu (Górnik próbował wszystkiego, a i tak obrona Górnika wiele razy okazała się bezradna wobec jego gry jeden na jeden). Anwilowi z kolei McGusty regularnie sprawiał ból: 20 pkt w meczu nr 1p fenomenalne 26 pkt w meczu nr 2 (przy świetnej skuteczności 9/15 z gry). W meczu nr 3 półfinału mógł nie musieć nawet forsować rzutów – koledzy go odciążyli – zdobył 13 pkt, ale to wystarczyło, bo show ukradł Sykes. Summa summarum, McGusty był nie do zatrzymania dla obu ekip, lecz Górnik sprawił, że musiał się bardziej napocić (częściej oddawał piłkę kolegom, o czym świadczy np. 7 asyst w meczu nr 4).
• Keifer Sykes – przeciw Górnikowi dopiero szukał swojego rytmu. Beniaminek z Wałbrzycha zrobił dobrą pracę, odbierając mu komfort kreacji. W serii ćwierćfinałowej Sykes notował średnio kilkanaście punktów, ale bez fajerwerków (np. 13 pkt w meczu nr 1, potem zdarzały mu się mecze poniżej 10 oczek). Anwil dobitnie odczuł, na co stać Sykesa, gdy ten się rozkręci. W meczu nr 3, decydującym o awansie Legii, Sykes był najlepszym strzelcem – 23 punkty (7/10 z gry), popisując się serią trójek i dynamicznych wejść na kosz. Jego współpraca z wysokimi w pick-and-roll na przestrzeni półfinału coraz bardziej demolowała defensywę Anwilu. Można zaryzykować stwierdzenie, że Anwil “stworzył” potwora – pozwalając Sykesowi się rozpędzić, podczas gdy Górnik trzymał go raczej na uwięzi krótkiego łańcucha.
• Michał Kolenda – w serii z Górnikiem przeszedł sinusoidę. Miał wpadkę w meczu nr 2, gdy nie zdobył żadnego punktu w 30 minut gry (fatalna skuteczność 0/6 z gry), co pokazuje, jak dobrze Górnik odciął go od pozycji rzutowych. Potem jednak Kolenda robił swoje w innych aspektach (zbiórki, obrona). Z Górnikiem zakończył serię średnio ok. 8 pkt. W półfinale z Anwilem Kolenda grał równiej i skuteczniej, choć też bez fajerwerków strzeleckich. Zdobywał po kilka-kilkanaście punktów (np. 10 pkt w meczu nr 3), dokładając solidną obronę na obwodzie. Różnica: Anwil nie potrafił wyłączyć Kolendy tak, jak zrobił to Górnik tamtego feralnego wieczoru w stolicy. Kolenda w półfinale dostawał więcej swobody na obwodzie i nie miał takiego nacisku przy rzutach – stąd np. świetna skuteczność 4/7 z gry i 2/2 za trzy w meczu zamykającym serię.
• Andrzej Pluta – młody strzelec Legii również bardziej “cierpiał” przeciw obronie Górnika. W meczu nr 2 Pluta był wręcz wielkim nieobecnym – zdobył tylko 7 punktów, rzucając fatalne 1/10 za trzy. Wałbrzyszanie wymuszali na nim trudne pozycje, a każdy jego rzut zza łuku był kontestowany. W kolejnych meczach Pluta się poprawił, ale kończył serię z Górnikiem ze średnią skutecznością daleką od ideału. Przeciw Anwilowi natomiast czuł się coraz pewniej – trafiał ważne trójki (choćby w meczu nr 1 – 2/3 za 3, 11 pkt. W decydującym starciu dobił Anwil 8 punktami z ławki, notując najlepszy spośród wszystkich zawodników współczynnik +/– +23. To pokazuje, że Anwil nie miał na niego specjalnego planu – skupiając się na McGustym, Sykesie i Kolendzie, pozwalał Plucie na więcej swobody. Górnik zaś traktował go jak poważne zagrożenie i potrafił wybić go z rytmu (co niejednokrotnie w lidze bywało trudne).

Ławka rezerwowych, zbiórki i „energia” zespołu

Często o sukcesie defensywy decyduje nie tylko pierwsza piątka, ale i rezerwowi – czy potrafią utrzymać intensywność, czy dają dodatkowe opcje taktyczne w obronie.

W tej kategorii zaskakuje postawa Górnika, który mimo węższego składu (beniaminek miał tak naprawdę rotację ~8-osobową) dotrzymywał kroku Legii, a momentami górował energią ławki:

• Punkty z ławki: W pierwszym meczu Górnikowi rezerwowi zdobyli 29 punktów wobec 27 Legii, w drugim aż 32 punkty vs 18 Legii. To pokazuje, że zmiennicy Górnika (jak Ike Smith, Patton, Gotcher – jeśli startowali z ławki) potrafili nie tylko nie tracić jakości, ale wręcz dawać impuls. Legia musiała w tamtej serii mocno eksploatować swoich starterów – w decydującym meczu trener Rannula posłał wszystkich pierwszopiątkowiczów na ponad 30 minut gry, nie ryzykując długich fragmentów z rezerwowymi na parkiecie. Anwil natomiast przegrał wyraźnie “pojedynki ławek”. O ile w meczach we Włocławku ławka Anwilu jeszcze dostarczała punktów (np. 36 pkt w meczu nr 2 przy 13 Legii, głównie za sprawą DJ Funderburka), o tyle w Warszawie rezerwowi Legii kompletnie przyćmili zmienników Anwilu. W meczu nr 3 półfinału ławka Legii zdobyła aż 47 punktów wobec 22 punktów gości. Tacy gracze jak Radanov, Onuaku czy młody Wilczek dali prawdziwe show w czwartej kwarcie – ku rozpaczy Anwilu i euforii miejscowych kibiców. To wyraźnie wskazuje, że energia, głębia składu i świeżość były po stronie Legii przeciw Anwilowi, podczas gdy Górnik potrafił narzucić swój intensywny styl nawet rezerwowym Legii.
• Zbiórki i fizyczność: W starciu z Górnikiem Legia miała spore problemy na tablicach w niektórych meczach. Przykładowo, w meczu nr 2 wałbrzyszanie wygrali walkę na deskach, co przełożyło się na remis w punktach drugiej szansy (8–8, mimo że Legia miała aż 17 zbiórek Vučicia). Górnik walczył zaciekle o każdą piłkę – wystarczy wspomnieć Dariusza Wykę, który w meczu nr 4 miał 6 pkt i 4 zb, ale to on zbierał kluczowe piłki w końcówce regulaminowego czasu, niemal zapewniając sensacyjne zwycięstwo . Anwil natomiast, choć personalnie silniejszy fizycznie, nie zdominował Legii na tablicach. Co więcej, w meczu nr 2 Legia zdobyła 14 punktów drugiej szansy (przy 8 Anwilu), wykorzystując ofensywne zbiórki w kluczowych momentach czwartej kwarty. To Legia częściej wygrywała fizyczne pojedynki w półfinale, zwłaszcza gdy przyszło zbierać piłki po niecelnych rzutach rywali. Być może decydująca była tu psychologia i momentum: Górnik grał bez kompleksów, na fali entuzjazmu beniaminka, “rozgrywając sezon, który długo będzie wspominany w Wałbrzychu” – jak powiedział po wszystkim Wyka (super-basket.pl). Anwil zaś wydawał się z meczu na mecz tracić wiarę – w końcu drugi raz w ciągu trzech lat uległ Legii 0:3 w półfinale, mimo przewagi parkietu (podobna sytuacja miała miejsce w 2022).

Werdykt: Kto zatrzymał Legię skuteczniej?

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe aspekty – zdecydowanie lepszą pracę defensywną przeciw Legii wykonał Górnik Zamek Książ Wałbrzych. Choć przegrał serię 1:3, to zmusił Legię do największego wysiłku, najniższych zdobyczy punktowych i najgorszych procentów z gry. Górnik wygrał jeden mecz i był o włos od kolejnego (dopiero dogrywka w meczu nr 4 odebrała mu szansę na remis w serii). Potrafił ograniczyć atuty Legii – spowolnił tempo, zdominował strefę podkoszową w kluczowych momentach i wybił z rytmu niektórych strzelców stołecznej drużyny.

Anwil Włocławek, choć to renomowana marka, nie zdołał urwać Legii nawet spotkania. Jego obrona dobre momenty przeplatała z poważnymi dziurami, które Legia bezlitośnie wykorzystywała. Pierwsze dwa mecze półfinału Anwil miał na widelcu, lecz nie “dowieził” prowadzeń – co świadczy o braku skuteczności w obronie w decydujących fragmentach (Legia rzuciła np. 28 punktów w 4. kwarcie meczu nr 1, oraz 24 punkty w 4. kwarcie meczu nr 2, przeważnie odrabiając straty). Górnik takiego czegoś Legii nie pozwolił zrobić – jeśli już przegrywał, to dlatego, że Legia mozolnie wypracowała przewagę wcześniej, a nie odrabiała dwucyfrowy deficyt w 10 minut.

Na poziomie indywidualnym na plus dla Górnika należy zapisać zneutralizowanie Kolendy i Pluty w pojedynczych meczach oraz ograniczanie Sykesa. Anwil nikogo z tej czwórki liderów Legii nie wyłączył na dłużej – każdy z nich miał w półfinale momenty, by zabłysnąć (McGusty 26 pkt, Sykes 23, Kolenda solidne występy, Pluta ważne trójki). Jedynym jasnym punktem obrony Anwilu był DJ Funderburk, który w meczu nr 2 zaliczył 23 punkty i harował po obu stronach boiska, ale to bardziej ofensywny popis niż dokonanie w obronie.

Wnioski? Beniaminek z Wałbrzycha okazał się dla Legii rywalem groźniejszym defensywnie niż utytułowany Anwil. Legia sama przyznała, że seria z Górnikiem była „niezłą bitwą od startu” i musiała wspiąć się na wyżyny, by ją zamknąć przed czasem (coach Rannula nie bez powodu chciał uniknąć meczu nr 5, wiedząc jak dobrze przygotowany jest Górnik). Anwil zaś został przez Legię momentami wręcz “postraszony” już na etapie obserwacji gry stołecznych, a gdy przyszło co do czego – nie był w stanie zatrzymać rozpędzonych Zielonych Kanonierów.

Na koniec warto docenić oba zespoły: Legia Warszawa pokazała ogromną klasę, przechodząc każdy test, jaki przed nią postawiono – najpierw zdyscyplinowaną obronę Górnika, potem bardziej prestiżowy bój z Anwilem. A pytanie “kto lepiej zatrzymał Legię” wcale nie jest teoretyczne – bo to właśnie doświadczenia z tych dwóch serii pomogą Legii przygotować się na finał. Jak widać, recepta na Legię nie jest prosta. Gdy odbierze się jej tempo – znajdzie sposób rzutami z dystansu. Gdy spróbuje się zaryzykować zostawienie któregoś zawodnika – ten odpala najlepszy mecz w sezonie. Górnik zrobił tutaj najbliżej perfekcji, co mógł, ale i tak to Legia wyszła zwycięsko, a “trofeum MVP trafiło w dobre ręce” – jak zgodnie przyznawali obserwatorzy, patrząc na popisy McGusty’ego. Anwil zaś przekonał się, że nazwiska nie grają, jeśli zabraknie sposobu na zatrzymanie rozpędzonego przeciwnika.

Zieloni Kanonierzy są w finale, a my już wiemy, że to Górnik Wałbrzych okazał się ich trudniejszą przeszkodą na drodze po marzenia. Sport bywa przewrotny – nie zawsze faworyci (jak Anwil) stawiają najtwardsze warunki. Czasem największe wyzwanie rzuca ten, po którym spodziewano się “tylko” ambitnej postawy. Legia z pewnością będzie pamiętać lekcję, jakiej udzielił jej Górnik, bo kto wie – być może w przyszłym sezonie znowu wpadną na siebie w play-off i historia dopisze kolejny rozdział? Ja to widzę tak: Górnik nie miał większych nazwisk, ale miał serce, rytm i nieustępliwość. I choć przegrał, to zostawił po sobie echo, którego nie da się zignorować.

Dziękuję za przeczytanie.